Voedsel gemaakt met zo weinig mogelijke inputs. Dat is duurzaam. Jos Hugense, directeur van Meatless, heeft gevoelens, maar blijft rationeel. Hij wil kunnen rekenen aan duurzaamheid om er geen gratuit begrip van te maken.
Duurzaamheid is inmiddels een wat versleten begrip geworden. Aanvankelijk goede definities, die van Brundtland bijvoorbeeld, werden in de loop van de tijd kapot gediscussieerd, politiek verwrongen en zo gekneed dat het in ieders straatje paste. Zo werden sociale adhesie, diervriendelijkheid, biologische productie, welzijn van de mens en nog een dozijn begrippen gemakshalve onder het containerbegrip “duurzaamheid” geschaard.
Ongekende warrigheid
Elke beleidsmedewerker of ’sustainability officer’ kon wel iets van zijn gading vinden in de snoeptuin die duurzaamheid heet. Bedrijven en politiek maakten kwistig gebruik van de vervaging van begrippen als circulariteit en local sourcing. Die duidelijke begrippen werden rondgedraaid en tegen het licht gehouden in eindeloze discussies. Het leidde tot een ongekende warrigheid, zo ver mogelijk van de harde werkelijkheid. Zoals de slager het dier zover mogelijk heeft verwijderd van het stuk vlees in de toonbank, maar de slacht blijft een noodzakelijke handeling als je vlees wilt eten of melk wilt drinken.
Zo blijft onze wijze van leven de kern van het probleem, dat we trachten te verzachten met duurzaam leven.
Zo langzamerhand doet iedereen wel iets duurzaams, maar onderwijl verhogen we nog elk jaar ons verbruik van fossiele brandstof.
Het is een vreemd fenomeen geworden en het lijkt erop dat veel praten compensatie biedt voor dat kleine stemmetje in ons hoofd dat schuldgevoel heet. De wetenschap die we allemaal wel in meerdere of mindere mate hebben, namelijk dat we uitermate onduurzaam bezig zijn. Daar zit maar heel weinig verandering in sinds we ons bewust zijn geworden van de ecologische problemen die we veroorzaken.
'We moeten wat doen!' denken velen. Maar wat doen we dan precies? Het is zelfs zover gekomen dat wetenschappers denken dat het allemaal nog naar veel meer kan (schreef de Vlaamse wijsgeer Maarten Boudry in de NRC van 14 april) of dat we straks zoveel renewable energy opwekken dat energie gratis wordt. Ik heb hier al vaak gezegd dat je voor een paar tientjes een uitstekende rekenmachine aan kunt schaffen. Leef je daar eens ouderwets mee uit en je weet wel beter.
Ook in voedsel nemen we dingen als logisch aan, die dat soms helemaal niet zijn. Zo is voedsel van dichtbij in de publieke opinie altijd beter dan van veraf, is plant beter dan dier en is voedsel uit een fabriek altijd slechter dan voedsel dat je zelf maakt. Vooral de vanzelfsprekendheid in die stellingen stoort mij al jaren. Wat is feitelijk juist en wat willen we graag geloven?
Er is een diffuus beeld ontstaan over al dan niet duurzamer voedsel waar niemand meer chocola van kan maken. Voedsel is aanzienlijk complexer dan de wetenschap ons wil doen geloven met allerlei detailonderzoek. In levenscyclusanalyse (LCA) onderzoek komen wij zelf soms tot verbazende conclusies waarbij voedsel dat veraf is geproduceerd vaak heel weinig effect heeft op de totale footprint van een product, soms zelfs efficiënter is. Bijvoorbeeld vanwege veel duurzamere teeltomstandigheden. En dier is soms wel degelijk efficiënter dan plant. Zo zijn er heel wat plant-based producten die de kip in zijn efficiëntie niet kunnen verslaan. Voedsel uit een fabriek biedt ons niet alleen een zeer hoge graad van efficiëntie, maar ook sufficiëntie. En dan die ene vraag: als we nog steeds ouder worden dan onze ouders, volgens velen op zijn minst mede door goed voedsel, moeten we dan niet in het algemeen constateren dat onze voedselvoorziening nooit zo goed is geweest als vandaag de dag?
Sentimenten leiden af
Terug naar duurzaam voedsel. Wat is dat nou precies? Voor mij spelen bio, diervriendelijkheid, gezondheid en al die andere begrippen nauwelijks een rol. Voor mij is het van belang welke input je nodig hebt om een voedselproduct te maken. In tegenstelling tot wat sommigen beweren dat de natuur geeft, ben ik van de school die heeft geleerd dat elk product wat wij produceren of consumeren input nodig heeft. Energie, nutriënten en water, om er maar een paar te noemen. Duurzaam en circulair bestaan niet, hoogstens duurzamer en circulairder.
Een andere sidekick is diervriendelijkheid. Of dieren diervriendelijker worden gehouden is veel meer een ethische kwestie dan een duurzaamheidskwestie en het is o zo gemakkelijk om die twee te verwarren. Dat geldt ook grotendeels voor biologische productie. Weliswaar worden grondkwaliteit verbeterd en geen bestrijdingsmiddelen gebruikt, maar de efficiëntie is zodanig veel lager dat we sufficiëntieprobleem zouden hebben als we alle productie naar bio zouden transformeren. Bioproductie heeft bijvoorbeeld reguliere drijfmest nodig om zijn nutriëntenbalans op orde te houden. Dat is niets anders dan verkapte kunstmest. Daar moeten we over nadenken, maar niet op een romantische manier waarbij we maar klakkeloos aannemen dat de plaatselijke wortel van boer Jan beter is dan de druiven uit Frankrijk of de groente uit Spanje.
Duurzaamheid is eerlijk rekenen, wat heb je nodig? En dan blijken dingen niet altijd wat ze lijken. Qua efficiëntie legt de bioboer het af. Maar we kunnen wel leren van wat de bioboer op zijn land bereikt. Een betere leefomgeving, misschien wel beter en gezonder voedsel, een betere bodemkwaliteit, een betere biodiversiteit, een betere relatie met zijn omgeving, een beter business-model. Allemaal dingen die voor mij niet direct onder duurzaamheid vallen, maar veel meer zaken zijn die uiteindelijk ons welzijn verbeteren, onze leefomgeving en onze gezondheid. Is dat ook duurzaamheid? Je kunt er over praten of dat zo is. Dingen zijn niet altijd zo logisch als ze lijken, daarom hou ik van een rationele benadering; de rekenmachine. En over al die andere zaken maak ik mij ernstig zorgen, maar ik hou ze liever gescheiden van de zuivere footprint-berekening van voedsel.
Dit artikel afdrukken
Ongekende warrigheid
Elke beleidsmedewerker of ’sustainability officer’ kon wel iets van zijn gading vinden in de snoeptuin die duurzaamheid heet. Bedrijven en politiek maakten kwistig gebruik van de vervaging van begrippen als circulariteit en local sourcing. Die duidelijke begrippen werden rondgedraaid en tegen het licht gehouden in eindeloze discussies. Het leidde tot een ongekende warrigheid, zo ver mogelijk van de harde werkelijkheid. Zoals de slager het dier zover mogelijk heeft verwijderd van het stuk vlees in de toonbank, maar de slacht blijft een noodzakelijke handeling als je vlees wilt eten of melk wilt drinken.
Zo blijft onze wijze van leven de kern van het probleem, dat we trachten te verzachten met duurzaam leven.
Zo langzamerhand doet iedereen wel iets duurzaams, maar onderwijl verhogen we nog elk jaar ons verbruik van fossiele brandstof.
Het is een vreemd fenomeen geworden en het lijkt erop dat veel praten compensatie biedt voor dat kleine stemmetje in ons hoofd dat schuldgevoel heet. De wetenschap die we allemaal wel in meerdere of mindere mate hebben, namelijk dat we uitermate onduurzaam bezig zijn. Daar zit maar heel weinig verandering in sinds we ons bewust zijn geworden van de ecologische problemen die we veroorzaken.
'We moeten wat doen!' denken velen. Maar wat doen we dan precies? Het is zelfs zover gekomen dat wetenschappers denken dat het allemaal nog naar veel meer kan (schreef de Vlaamse wijsgeer Maarten Boudry in de NRC van 14 april) of dat we straks zoveel renewable energy opwekken dat energie gratis wordt. Ik heb hier al vaak gezegd dat je voor een paar tientjes een uitstekende rekenmachine aan kunt schaffen. Leef je daar eens ouderwets mee uit en je weet wel beter.
Ook in voedsel nemen we dingen als logisch aan, die dat soms helemaal niet zijn. Zo is voedsel van dichtbij in de publieke opinie altijd beter dan van veraf, is plant beter dan dier en is voedsel uit een fabriek altijd slechter dan voedsel dat je zelf maakt. Vooral de vanzelfsprekendheid in die stellingen stoort mij al jaren. Wat is feitelijk juist en wat willen we graag geloven?
Er is een diffuus beeld ontstaan over al dan niet duurzamer voedsel waar niemand meer chocola van kan makenDuurzaam is niet per se lokaal, bio, plantaardig of onbewerkt
Er is een diffuus beeld ontstaan over al dan niet duurzamer voedsel waar niemand meer chocola van kan maken. Voedsel is aanzienlijk complexer dan de wetenschap ons wil doen geloven met allerlei detailonderzoek. In levenscyclusanalyse (LCA) onderzoek komen wij zelf soms tot verbazende conclusies waarbij voedsel dat veraf is geproduceerd vaak heel weinig effect heeft op de totale footprint van een product, soms zelfs efficiënter is. Bijvoorbeeld vanwege veel duurzamere teeltomstandigheden. En dier is soms wel degelijk efficiënter dan plant. Zo zijn er heel wat plant-based producten die de kip in zijn efficiëntie niet kunnen verslaan. Voedsel uit een fabriek biedt ons niet alleen een zeer hoge graad van efficiëntie, maar ook sufficiëntie. En dan die ene vraag: als we nog steeds ouder worden dan onze ouders, volgens velen op zijn minst mede door goed voedsel, moeten we dan niet in het algemeen constateren dat onze voedselvoorziening nooit zo goed is geweest als vandaag de dag?
Sentimenten leiden af
Terug naar duurzaam voedsel. Wat is dat nou precies? Voor mij spelen bio, diervriendelijkheid, gezondheid en al die andere begrippen nauwelijks een rol. Voor mij is het van belang welke input je nodig hebt om een voedselproduct te maken. In tegenstelling tot wat sommigen beweren dat de natuur geeft, ben ik van de school die heeft geleerd dat elk product wat wij produceren of consumeren input nodig heeft. Energie, nutriënten en water, om er maar een paar te noemen. Duurzaam en circulair bestaan niet, hoogstens duurzamer en circulairder.
Duurzaam en circulair bestaan niet, hoogstens duurzamer en circulairderHet meest duurzame voedsel is in mijn opinie voedsel dat per eenheid zo weinig mogelijk input nodig heeft. En dat van zaadje tot op het bord. Die kwantificatie is voor mij ook hard en rationeel. Teveel zie ik sentimenten ons afleiden van de kern van de zaak. Gezonder, diervriendelijker of ecologisch verantwoorder wil niet altijd zeggen duurzamer. Soms wel, soms ook indirect, maar vaker niet. Als meer mensen ziek worden van voedsel, zou je kunnen redeneren dat we meer zorg nodig hebben, met alle input van dien. Tenminste, als daar een causaal verband is. Dat is niet zo duidelijk als het lijkt. Maar bedenk dat vroeger sterven ook een vorm van duurzaamheid is.
Een andere sidekick is diervriendelijkheid. Of dieren diervriendelijker worden gehouden is veel meer een ethische kwestie dan een duurzaamheidskwestie en het is o zo gemakkelijk om die twee te verwarren. Dat geldt ook grotendeels voor biologische productie. Weliswaar worden grondkwaliteit verbeterd en geen bestrijdingsmiddelen gebruikt, maar de efficiëntie is zodanig veel lager dat we sufficiëntieprobleem zouden hebben als we alle productie naar bio zouden transformeren. Bioproductie heeft bijvoorbeeld reguliere drijfmest nodig om zijn nutriëntenbalans op orde te houden. Dat is niets anders dan verkapte kunstmest. Daar moeten we over nadenken, maar niet op een romantische manier waarbij we maar klakkeloos aannemen dat de plaatselijke wortel van boer Jan beter is dan de druiven uit Frankrijk of de groente uit Spanje.
Duurzaamheid is eerlijk rekenen, wat heb je nodig?Rekenen aan duurzaamheid
Duurzaamheid is eerlijk rekenen, wat heb je nodig? En dan blijken dingen niet altijd wat ze lijken. Qua efficiëntie legt de bioboer het af. Maar we kunnen wel leren van wat de bioboer op zijn land bereikt. Een betere leefomgeving, misschien wel beter en gezonder voedsel, een betere bodemkwaliteit, een betere biodiversiteit, een betere relatie met zijn omgeving, een beter business-model. Allemaal dingen die voor mij niet direct onder duurzaamheid vallen, maar veel meer zaken zijn die uiteindelijk ons welzijn verbeteren, onze leefomgeving en onze gezondheid. Is dat ook duurzaamheid? Je kunt er over praten of dat zo is. Dingen zijn niet altijd zo logisch als ze lijken, daarom hou ik van een rationele benadering; de rekenmachine. En over al die andere zaken maak ik mij ernstig zorgen, maar ik hou ze liever gescheiden van de zuivere footprint-berekening van voedsel.
In Wat is ...? gaan we met bekende en minder bekende mensen op zoek naar wat hen motiveert om te ontdekken of we elkaar van daaruit weer kunnen vinden. Waarom we dit doen lees je in De ontdekking van de ander. Bekijk ook de introductie tot de duurzaam voedselreeks of het overzicht van de serie.
Nog 3
Je hebt 0 van de 3 kado-artikelen gelezen.
Op 2 september krijg je nieuwe kado-artikelen.
Op 2 september krijg je nieuwe kado-artikelen.
Als betalend lid lees je zoveel artikelen als je wilt, én je steunt Foodlog
Lees ook
#44 Dick, hier dan het wat late antwoord, over die 'fiets'. Ingedachtig NIVEA (niet invullen voor een ander) lijken mij de reacties #[#[#[#[#39](comment:331618)](comment:331618)](comment:331618)](comment:331618) en #[#[#[#[#[#[#[#42](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621) aanvullend. Ze zien beide het 'rekenen' niet als oplossing, maar het zijn niet dezelfde reacties. Bij #[#[#[#[#39](comment:331618)](comment:331618)](comment:331618)](comment:331618) is het 'Descartes', de grondhouding naar de natuur, die niet deugt, de mens die zich apart van de natuur ziet en zich er superieur over voelt, bij #[#[#[#[#[#[#[#42](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621) is het dat rationalisme het veel te makkelijk wil doen (is dat trouwens een makke van rationalisme?....dacht het niet).
PS, de 'rekenaars' zeggen ook dat rekenen niet alles zaligmakend is, dat ook emotie en andere zaken moeten meespelen, maar wordt 'rekenen' toch niet steeds voorop gesteld? Bij #[#[#[#[#[#[#[#42](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621)](comment:331621) lijkt het mij het hele plaatje, emotie, gevoel, rekenen etc in zijn geheel mee te tellen, niet opgesplitst, dus zonder een apart groot belang voor het 'rekenen. Het niet-opgesplitst zijn van de natuur, zoals #39 aangaf (we zijn het nl juist wel) lijkt mij dan ook in dat 'geheel' te zitten.
#73 Henric, "Ze doen het zelf al, met hun opmerking dat een pessimistische benadering niet wenselijk is. 'Nee hoor mensen, maak u vooral geen zorgen, dit komt helemaal goed'."
Dat lijkt mij er zo niet te staan. Een pessimistische benadering is niet gewenst, omdat dan de neiging ontstaat bij de pakken neer te zitten. Er moet daarentegen aangepakt worden: 'het biedt kansen op een schonere en veiligere omgeving', zo staat het in de kop.
Misschien ben ik niet zo slim, maar dit is geen doorprikken dat de heren doen.
PS, het grappige is dat BBB ook in hun verhaal voor komt. BBB wil zijn voorstellen, net als de SP, niet laten doorrekenen: gratis bier .
PS, begrijp mij goed, mijn verhaal is het ook totaal niet.
#75 Mark, "Die kun je uitrekenen en beoordelen om daarna het beleid al dan niet bij te stellen. Mijn vraag (en grote verwondering) is: waarom gebeurt dat niet?"
Goede vraag, die ook al eerder gesteld is. Kan te maken hebben zoals bij het niet-doorekenen van het verkiezingsprogram van BBB (foei toch) met het creëeren van een ongelijk speelveld, om daarmee voordeel te hebben? Misschien een holistische benadering?
PPS, een zooitje met die 'comments', weet niet wat het is.
Dick, de E85 gotspe is een prachtig voorbeeld van duurzaam roepen en pas daarna gaan rekenen. Keuzes in beleid hebben consequenties. Die kun je uitrekenen en beoordelen om daarna het beleid al dan niet bij te stellen. Mijn vraag (en grote verwondering) is: waarom gebeurt dat niet?
Ik ben Mark Soetman nog een reactie verschuldigd bij zijn #57.
Mark, uiteraard heb je gelijk. Vandaag maakten we een stukje over Potsdammers die overheden nog moeten wijzen op de niet-schaalbare want door land beperkte hoeveelheid bio-energie. Er kan geen misverstand over bestaan: er bestaat geen wonderbaarlijke bio-energie vermenigvuldiging.
Om het andere deel weer heel met-de-voeten-op-de-grond te houden: de allocatie van de bio-energie die je nodig hebt, komt niet uit een rekenmachine maar uit een kwalitatief besluit. Aan welke activiteit willen we de schaarse energie besteden? Het maken van snoepjes en vliegen of aan iets anders? Cq. hoeveel energie willen we aan een mens toekennen?
NB: de hoeveelheid land die we aan de teelt van gewassen toekennen is een keuze. Wie zo'n keuze filosofisch wil noemen, mag dat van mij maar het is gewoon een politieke keuze die al dan niet tot stand komt in het gesprek tussen mensen. Wie natuur serieus neemt, kiest voor vergaande consequenties: E85 behoort veel duurder te zijn en fossiel zou alleen nog verkrijgbaar moeten zijn voor 'essentiële reizen'. Een dergelijk besluit zou tot een totaal andere wereld en auto-industrie leiden.
Om aan te haken bij de Volkskrantopinie die Henric van der Krogt hieronder aanhaalt: het wereldbeeld achter het politieke besluit ontbreekt in het stuk dat oplossingen belooft die er in de bestaande wereld niet zijn (meer van hetzelfde maar dan anders). Dat is nogal een probleem en het valt eenvoudig vast te stellen. Heeft het te maken met onoprechtheid? Ik denk het niet. Wel is sprake van broddelwerk tegen de achtergrond van een rommelig denkkader dat niettemin aan de samenleving als alternatief voor de bestaande wordt opgedrongen (zie het verhaal hierboven en Jos' ergernis over allerlei gehussel met begrippen). Je kunt er - wat mij betreft Mark - wel degelijk van zeggen dat het terug moet naar tekentafel omdat het als technisch ontwerp is bedoeld maar rammelt.
Wat is het echte probleem met zulke opinies? We kunnen het er niet over hebben qua intenties omdat ze gepresenteerd worden als maatregelen. Ik hoorde laatst de baas van de Rekenkamer politici vragen hun maatregelen realistisch te formuleren (kennelijk doen ze dat niet). Ik zou bij hem willen aansluiten door te zeggen: heb het vooral over je intenties, dan kunnen we later bepalen hoe we de middelen die we hebben alloceren.
Frank Eric, als je dat verhaal in de Volkskrant niet simpel door kunt prikken dan ben je niet zo slim. Ze doen het zelf al, met hun opmerking dat een pessimistische benadering niet wenselijk is. 'Nee hoor mensen, maak u vooral geen zorgen, dit komt helemaal goed'.
Frank Eric, het was ironisch, ook oer-rekenmeester (ik vond het zo leuk dat het rekenaars bij uitstek waren) kunnen kennelijk zweven. Of dromen :-) Maar misschien hebben ze er wel aan gerekend.